İran’da “İdamlara hayır salıları” direnişi 127. haftasında

İran’daki cezaevlerinde Ocak 2024’te başlatılan “İdamlara Hayır Salıları” açlık grevleri, 127. haftasına ulaştı. Her salı günü gerçekleştirilen eylem bugün 57 hapishanede eş zamanlı olarak sürdürülürken, Uluslararası Politik Tutsaklarla Dayanışma Komitesi (UPOTUDAK) idamların durdurulması, ölüm cezalarının kaldırılması ve siyasi tutukluların serbest bırakılması çağrısı yaptı.

İran’da idam cezalarına karşı tutukluların başlattığı “İdamlara Hayır Salıları” kampanyası büyümeye devam ediyor. İlk olarak Ocak 2024’te Ghezel Hesar Hapishanesi’nde başlatılan açlık grevleri, 30 Haziran 2026 itibarıyla 127. haftasına ulaştı ve ülke genelinde 57 hapishaneye yayıldı. Kampanyaya son olarak Kerman Hapishanesi’ndeki tutuklular katıldı.

İdam cezasına çarptırılan mahkumların, infaz edilmek üzere götürülen koğuş arkadaşlarına tanıklık etmelerinin ardından başlattıkları protesto, zamanla ülke çapında ortak bir direniş hareketine dönüştü. Evin, Ghezel Hesar, Ahvaz, Zahedan, Tebriz, Sanandaj, Kermanshah, Şiraz ve Reşt başta olmak üzere çok sayıda cezaevindeki tutuklular her salı günü açlık grevi yaparak idamların durdurulmasını talep ediyor.

İdamlar korku aracı olarak kullanılıyor

Kampanyaya ilişkin açıklama yapan Uluslararası Politik Tutsaklarla Dayanışma Komitesi (UPOTUDAK), İran’da idam cezasının uzun yıllardır toplumu sindirme ve muhalefeti bastırma aracı olarak kullanıldığını belirtti.

Açıklamada, siyasi tutukluların yanı sıra protestocular, ulusal ve dini azınlıklar, kadınlar, işçiler ve yoksulların da adil yargılanma hakkından mahrum bırakılarak belirsiz suçlamalarla idama mahkûm edilebildiği ifade edildi. Zorla alınan ifadeler, işkence ve gizli yargılamaların bu sürecin parçası olduğu vurgulandı.

UPOTUDAK’ın aktardığı verilere göre, insan hakları örgütleri 2025 yılında İran’da en az bin 639 idam kaydetti. Uluslararası Af Örgütü ise aynı yıl için en az 2 bin 159 infaz gerçekleştiğini açıkladı.

Dayanışma çağrısı

Açıklamada, son dönemde yaşanan bölgesel savaş ortamının da ülkedeki baskıları artırdığı belirtilerek, çok sayıda kişinin tutuklandığı, siyasi davaların hızlandırıldığı ve “casusluk” ile “iş birliği” suçlamalarının muhaliflere yönelik baskının gerekçesi olarak kullanıldığı ifade edildi.

Tutukluların 127. hafta bildirisinde, yalnızca İran takvimine göre Khordad ayında en az 134 kişinin idam edildiğine dikkat çekildi.

UPOTUDAK, uluslararası kamuoyuna çağrıda bulunarak, “İdamlara Hayır Salıları” kampanyasının desteklenmesini, idam tehdidi altındaki tutukluların isimlerinin duyurulmasını ve aileleriyle dayanışmanın büyütülmesini istedi.

Komite, sendikalar, kadın örgütleri, öğrenci grupları, hukukçular, sanatçılar ve demokratik kitle örgütlerini kampanyaya sahip çıkmaya çağırarak şu talepleri sıraladı: