Makaleler

Published on Kasım 20th, 2026

0

Hüseyin Şenol: 12 Eylül’ün ilk idamı Kurtuluş Savaşçısı Necdet Adalı ölümsüzdür!


Atılım için yazdım: 12 Eylül askeri darbesinin ardından idam edilen ilk devrimci Necdet Adalı, henüz 22 yaşındaydı. Kurtuluş savaşçısı Adalı’nın yaşamı, darağacındaki son sözleri ve enternasyonalist mücadele mirası, aradan geçen 46 yıla rağmen unutulmadı.

Kırk altı yıl önce, 8 Ekim 1980’de, Anka­ra’da bir devrimcinin yaşamına son verildi. Adı Necdet Adalı’ydı. Henüz 22 yaşındaydı. Onu darağacına gönderenler, bir genci öl­dürmekle kalmadı; bir kuşağın cesaretini, örgütlü mücadelesini ve gelecek umudunu da susturabileceklerini sandı. Başarama­dılar. Necdet’in adı bugün hala yaşıyorsa bunun nedeni yalnızca idam karşısındaki duruşu değil, uğruna mücadele ettiği de­ğerlerdir.

Necdet’i yalnızca son gecesiyle anlat­mak istemiyorum. Onun da arkadaşları, gülüşü, gençlik heyecanı ve geleceğe ilişkin hayalleri vardı. Henüz yaşamının başınday­ken elinden alınan bütün bunları unutarak onu yalnızca darağacındaki cesaretiyle an­mak, yaşamını eksik anlatmak olur.

ALTINDAĞ’DAN KURTULUŞ SAFLARINA

Necdet Adalı, 22 Ağustos 1958’de An­kara’da doğdu. Altındağ’ın emekçi mahalle­lerinde büyüdü, Yıldırım Beyazıt Lisesi’nde okudu. Arkadaşlarının anlattığı sarışın, mavi gözlü, kitap ve spor meraklısı bu genç, Dev­rimci Liseliler (Dev-Lis) içinde örgütlenerek Kurtuluş Hareketi’ne katıldı. Faşist saldırıla­ra karşı mücadelenin ön saflarında yer aldı.

O, faşizme, emperyalizme, sömürüye ve sömürgeciliğe karşı duran enternasyo­nalist bir devrimciydi. Halkların kardeşliği­ni, eşitlik ve özgürlük mücadelesinden ayrı görmüyordu.

MAHİRLERDEN, DENİZLERDEN İBOLARDAN DEVRALDIĞI MİRAS

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın 6 Mayıs 1972’de idam edilmelerinden sekiz yıl sonra Necdet de darağacına yü­rüdü. Denizlerin bağımsızlık mücadelesini, Mahirlerin Kızıldere’deki direnişini, İboların işkencede ser verip sır vermeyen tavrını ve Zeki Erginbayların faşizm karşısındaki ka­rarlılığını kendisine miras bilen kuşağın bir parçasıydı. Necdet’in işkencehanedeki di­renci de idam sehpasındaki haykırışı da bu ortak devrimci geleneğin devamıydı.

YARGILAMA VE CEZAEVİ YILLARI

10 Temmuz 1977’de Ankara İsmetpa­şa’daki bir kıraathaneye düzenlenen silahlı saldırıda iki kişi öldü, biri yaralandı. Necdet olayla bağlantılı olduğu iddiasıyla tutuk­landı; suçlamaları reddetti. İşkenceyle alın­dığı belirtilen ifadeler ve delillerin niteliği tartışma yarattı. Askeri mahkeme 2 Ekim 1979’da, heyetteki karşı oya rağmen idam kararı verdi.

Ulucanlar, Bitlis ve Mamak cezaevlerin­de baskı gördü. 2 Temmuz 1978’deki firar girişiminde arkadaşı Kemal Ergin kaçmayı başardı; Necdet içeride kaldı. Kemal daha sonra Filistin’de yaşamını yitirdi. Mamak’ta Erdal Eren’le de aynı tutukluluk ortamını paylaştı.

12 Eylül darbesiyle parlamento kapatıl­dı; infaz dosyası generallerin önüne geldi. Milli Güvenlik Konseyi 6 Ekim 1980’de idama onay verdi. Avukatları infazın durdurulma­sını istedi. Babası İsmail Adalı da Konseye başvurarak ölüm cezasının insanlık dışı ol­duğunu belirtti, oğlunun yaşamının bağış­lanmasını istedi. Ne avukatların ne de ba­basının çağrısı karşılık buldu.

Necdet’le birlikte sağ görüşlü Mustafa Pehlivanoğlu’nun da idam edilmesi, cunta­nın sözde tarafsızlık gösterisinin parçasıy­dı. 12 Eylül öncesi “sağ-sol” çatışması yoktu, faşist saldırı vardı. Devrimciler cezalandı­rılırken faşist hareket de devletin istediği çizgiye çekiliyordu. Darbe, işçi hareketini ve devrimci örgütlenmeleri ezerek sermaye­nin önünü açtı.

‘FAŞİZME KARŞI OMUZ OMUZA!’

7 Ekim’i 8 Ekim’e bağlayan gece Ma­mak’a bir manga askerle gelen üsteğmen, Necdet’e hastaneye götürüleceğini söyle­di. Necdet, “Nereye gittiğimi biliyorum” diye karşılık verdi. Hazırlandı, arkadaşlarına veda etti ve Kurtuluş Hareketi’nin sloganını hay­kırdı: “Faşizme karşı omuz omuza!” Ardın­dan Ulucanlar Hapishanesi’ne götürüldü.

İnfaza tanıklık eden avukatı Ali Ulvi Or­tanca, elleri titrediği için kollarını tutmak zorunda kaldığını anlatıyor. Necdet ise sa­kindi. İdam giysisindeki açık bir yerin kapa­tılmasını istedi. Yoldaşlarıyla vedalaşama­mış olmasına üzülüyor, avukatından onlara selam götürmesini istiyordu.

ANNE VE BABASINA SON MEKTUBU

Son saatlerinde ailesine yazdığı mektu­bu kısaltmadan aktarıyorum:

“Sevgili anneciğim ve babacığım,

Sizleri ve ezilen halklar adına müca­deleyi, erken bırakmak zorunda kaldığım için üzgünüm ama bundan ve içinde bu­lunduğum durumdan dolayı hiçbir zaman pişmanlık duymadan ve şu kısa yaşamım içerisinde hiçbir şahsi çıkar gözetmeden ezilen halklar adına verilen mücadelede ye­rimi almaya çalıştım ve bundan dolayı gurur duyuyorum.

Hâkim sınıfların göstermek istediği gibi bizler hiçbir zaman savunmasız insanlara karşı katliam girişiminde bulunmadık. Fakat onların bizi böyle göstermeleri ve faşistlerle bizi aynı kefeye koyarak cezalandırmaları, bizim nezdimizde ezilen halkların mücade­lesine yapılan bir saldırıdır.

Anneciğim ve babacığım; sizlere kısaca bahsettiğim gibi hiçbir pişmanlık duymu­yorum. Sizlerin de ezilen halklar uğruna verilen mücadelede katledilişimden dolayı üzülmemenizi ve bundan gurur duymanızı bekliyorum.

Ağabeylerime ve ablalarıma da yazmak isterdim; fakat buna olanak yok. Kendile­rine çok selamlar. Burada satırlarıma son verirken, hürmetle ellerinizden öperim. Ar­kadaşlara selam. Hoşça kalın.”

DARAĞACINDA DA SUSMADI

Denizlerden devraldığı mirasla idam sehpasına yürüdü. Enternasyonalist kimli­ğini son nefesine kadar koruyarak peş peşe haykırdı:

“Yaşasın Türk ve Kürt Halklarının Kar­deşliği!”

“Kahrolsun faşizm!”

“Kahrolsun sömürgecilik!”

“Yaşasın anti-emperyalist, anti-oligarşik halk devrimi!”

Avukatlarının tanıklığına göre görevli tereddüt edince ayağının altındaki sandal­yeyi kendisi tekmeledi. Yaşamına son verdi­ler ama iradesini teslim alamadılar.

SÖMÜRGECİLİĞE KARŞI ÇIKMADAN ENTERNASYONALİZM OLMAZ

Necdet’in sömürgecilik karşıtı haykırışı bugün de güncel. Kürt halkının dili, kimliği ve siyasal hakları inkar edilirken yalnızca “kardeşlik” demek yetmez. Ulusalcılığı sol­culuk, şovenizmi yurtseverlik diye pazarla­yanların Necdet’in sözlerini sahiplenmeye kalkması da tarihsel bir çelişkidir. Dünyanın uzak köşelerindeki ezilen halklarla dayanı­şıp yanı başındaki Kürt halkının özgürlük taleplerine sırt çevirmek enternasyonalizm değildir. Ulusalcılık ve şovenizmle hesaplaş­madan sosyalizm olmaz.

Bugün yürütülen “çözüm” süreci açısın­dan da bu gerçek değişmiyor. Kalıcı barış, yalnızca silahların susmasıyla değil, Kürt halkının eşitlik ve özgürlük taleplerinin karşılanmasıyla mümkündür. Önce barışın siyasal ve hukuksal koşulları yaratılmalı, ardından karşılıklı silahsızlanma gerçekleş­melidir.

DARAĞAÇLARINDA YAŞAMINA SON VERİLEN DEVRİMCİLER

Necdet’in ardından idam edilen devrim­cileri bir kez daha analım:

1980: Necdet Adalı (8 Ekim), Serdar So­yergin (26 Ekim), Erdal Eren (13 Aralık).
1981: Veysel Güney (10 Haziran), Ah­met Saner ve Kadir Tandoğan (25 Haziran), Mustafa Özenç (20 Ağustos).
1982: Seyit Konuk, İbrahim Ethem Coş­kun ve Necati Vardar (13 Mart).
1983: Ali Aktaş (23 Ocak), Levon Ekmek­çiyan, Ramazan Yukarıgöz, Ömer Yazgan, Erdoğan Yazgan ve Mehmet Kambur (29 Ocak).
1984: İlyas Has (6 Ekim), Hıdır Aslan (24 Ekim).

Kurtuluş, Dev-Yol, TKP/ML Hareketi ve diğer devrimci örgütlerden yoldaşlarımız mücadelemizde yaşıyor.

ŞİİRLERDE, TÜRKÜLERDE MÜCADELEDE

Nevzat Çelik’in “Şafak Türküsü”, dara­ğacında çocuklarını yitiren annelerin acı­sıyla özdeşleşti: “Saçlarına yıldız düşmüş / koparma anne”. Adalılar’ın türküsündeki “Adalı’nın türküsü / Düşmeyecek dillerden” dizeleri de belleğimizde. Necdet’in mezar taşındaki “Adalılar türkü söyler, susar da­rağaçları” sözleri ise bu belleğin en anlamlı ifadelerinden biri.

Kurtuluş Hareketi’nin önderlerinden, Eylül 2014’te kaybettiğimiz enternasyona­list sosyalist devrimci Mustafa Kahya’nın 2009’da yayımlanan Necdet Adalı yazısı da bu belleğin değerli parçalarından biri­dir. Bu vesileyle, Mustafa Kahya ve 13 Ka­sım 1990’da Bartın Cezaevi’nde yitirdiğimiz Azmi Pat’ın şahsında, tüm Kurtuluş savaşçı­larını saygıyla anıyorum.

“Ölümsüzlerimize bağlılıkla direnişi yükseltmeye” şiarıyla düzenlenen “Kasım Şehitler Ayı” etkinliklerini onlarca yıldır ka­rarlılıkla sürdüren yoldaşlarımızın bu çaba­ları örnek alınmalı. Devrimci mücadelede yitirdiklerimizi anmak, onların ideallerini ve mücadele mirasını yaşatmanın da bir par­çasıdır.

Onları anmak, yalnızca geçmişi hatırla­mak değildir. 12 Eylül’ün işkenceci, baskıcı ve inkarcı zihniyetiyle hesaplaşmak, bu­gün de süren devrim ve sosyalizm müca­delesinin bir parçasıdır. Necdet Adalı bu­gün yaşasaydı 68 yaşında olacaktı. Ondan çalınan yaşamı geri getiremeyiz. Ancak onun ve kavgada yitirdiğimiz bütün yol­daşlarımızın savunduğu değerleri yaşata­biliriz.

Necdet Adalı ve kavgada yitirdiğimiz tüm devrimciler ölümsüzdür!


*Kasım Şehitler Ayı nedeniyle Hüseyin Şenol, Atılım için yazdı – 20.11.2026

Tags: , ,


About the Author



Comments are closed.

Back to Top ↑