İttihat ve Terakki’den Cumhuriyet’e! | Erdal Boyoğlu

İttihat ve Terakki iktidarı döneminde; etnik kökenler, dinî inançlar, farklı diller ve farklı kültürler kabul edilmedi. Farklılıklara karşı işlenen cinayetler, katliamlar ve soykırımlar kınanmadı. Farklı bir dil, farklı bir çözüm geliştirilmedi. Farklı kimliklerin bir arada yaşamı mümkün olmadı.

İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin (İTC) politikası Türk-İslam senteziydi, “Vatandaş Türkçe Konuş” politikasıydı.

Gayrimüslimler adeta “gözaltındaydı”. Ermeniler ve Süryaniler, tehcir yollarında soykırımdan geçirildi. Rumlar mübadele politikalarıyla sabıkalandırıldı, Yahudiler sürgün politikalarıyla cezalandırıldı.

Yaşanmış acılar bitmedi!

Adının Cumhuriyet olması bir şeyi değiştirmedi.

Bir arada yaşama kültürü asimile edildi, farklı diller inkâr edildi. Her şey Türke göre biat ettirildi. Biat edenler inkâr ve asimilasyonla Türkleştirildi.

Bu geleneği Cumhuriyet hükümetleri devam ettirdi.

Yani Cumhuriyet’in kuruluşu “Türk-İslam sentezi”yle oldu. “Militarist anlayış”la iktidarını devam ettirdi.

Osmanlı devlet geleneği İttihatçılara, İttihatçılardan da Cumhuriyetçilere geçti. Çünkü Cumhuriyet’in kurucuları Osmanlı’nın ve İttihatçıların askerî kadrolarıydı. Cumhuriyet rejimi; tek partili, tek dilli, tek dinli, tek milletli ayrımcılığa sığınarak yetişip palazlandı ve tekçi egemenliğini ilan etti.

Anadolu’nun farklı kültürlerini yok saymayı ve yok etmeyi temel amaç edinen bu işgalci gelenek sürdürüldü. Ezen-ezilen, sömüren-sömürülen sistemin vurucu gücü olarak, kapitalist sömürgeci sistemin parçası olarak Cumhuriyet kuruldu.

Ve o geleneği sürdürüyor olması bir tesadüf değildir.

Anadolu’yu kavimler kapısı olmaktan çıkarıp kana bulayan yoğun baskı ve zulüm; Ermeni ve Süryani tehciri, kırımı ve soykırımı, Kürt ve Kızılbaş Alevi katliamları tamamıyla yok etme politikalarıydı.

Türkleştirme politikası Türk-İslam sentezinin dayatmasıydı. Çünkü Balkan Savaşı’ndan yenilgiyle çıkılmıştı ve köşeye sıkışılmıştı.

Türk-İslam sentezi dışında tüm farklılıklar düşman görüldü ve tehdit edildi. Artık zulüm gayrimüslimlerin üzerine yağıyordu. Bir yandan katliamlar, diğer yandan inkâr ve asimilasyon politikaları belirlenmiş ve uygulanmıştı. Artık gayrimüslimler meselesi hallolunmuştu.

Gayrimüslim halkların tasfiyesi sonrası İttihatçıların yarım kalan politikalarının yerine geçenler Türkçü Cumhuriyetçiler oldu.

Cumhuriyet, Türkleştirme meselesinin son hâli, kapitalist sistemin iktisadi anlayışı oldu. Türkleştirme politikalarını uygulayabilmek için yeterince inkâr ve asimilasyon raporu hazırlanmıştı. (1935 Kürt Raporu buna bir örnektir.)

Demokratik cumhuriyeti, laikliği, kimlik haklarını, siyasal farklılığı, grevi ve sendikalaşmayı rafa kaldırmanın; sol-sosyalist dergi, gazete ve partileri kapatmanın; komünistleri ve kendine muhalifleri hapishaneye tıkmanın adı Kemalist iktidardı…

Saltanatın ve hilafetin kaldırılması, Cumhuriyet’in kurulması ilerici olarak görülse de; emekçilere, farklı dinden, farklı dilden, farklı kültürden olan halklara, farklı ibadet yapan inançlara, “Kızılbaş Alevilere”, sol-sosyalist düşüncelere baskı, zulüm ve yasak getirdi.

Artık Kemalist iktidara göre herkes Türk’tü, her şey Türk’e göreydi ve Türk olmayanlar egemen cumhuriyete köleydi.

1930 yılında Cumhuriyet’in ilk Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt, Meclis konuşmasında bunu açık açık söyledi.

Kavimler kapısı olan o coğrafyanın binlerce yıllık mozaik tarihine, kültürüne ve diline yasaklar getirmek, Anayasa’nın temel bir görevi oldu.

Türklük paranoyasının kanunları ve hayata geçişi acımasız bir yıkım oldu.

Elbette bu yıkımın acısını ezilen halklar gördü. Bu yıkımdan zarar gören görkemli doğa gördü, anılarını, hatıralarını ve düşlerini kaybeden insanlar gördü.

Orada bir köy, orada bir kasaba, orada bir şehir olarak gördü. Orada antik harabeler, orada kiliseler, orada diller ve kültürler gördü, orada dergâhlar gördü, orada ibadet yapanlar gördü. Orada bağlar, bahçeler, dağlar, dereler ve evler viran edildi. Orada gelenekler, görenekler ve inançlar baskılar gördü.

Egemen cumhuriyet; gayrimüslimlerin mallarını ve mülklerini gasp ederek kapitalist dünyanın üretim ilişkilerini Türk burjuvazisine peşkeş çekti.

1934 yılında Nazi destekli “Ötüken”, “Bozkurt” vb. dergiler ve Nihal Atsız gibi ırkçı-Turancı kafalar antisemit yayınlar yapıyordu. Bu yayınların hedef gösterdiği yer Trakya’ydı. Yahudilere karşı esnaf kışkırtılıyordu. Ekonomik boykot çağrıları yapılıyordu. Haziran ayında ırza tecavüz ve yağma gibi olaylar başladı.

Daha sonra devlet eliyle provokatörler devreye girerek 3-4 Temmuz’da Çanakkale, Edirne ve Kırklareli’nde Yahudilerin evlerine ve iş yerlerine dönük saldırılar başladı. Her ne kadar Türk medyası “Hükûmetin bir desteği yok” dese de, haziranın ortasından 4 Temmuz’a kadar olayların sürmesi ve hiçbir müdahalede bulunulmamış olması üzerinde düşünmek gerekir.

General Kâzım Karabekir’e göre: “Boğaz’ın iki yanında yaşayan ve ‘Türk kanını emen’ azınlıklar, ordunun gerilerinde bulunacak bu tehlikeli unsurlar, Anadolu’nun münasip yerlerine atılmalıdır. Onlardan boş kalacak kâgir binalara, Beyoğlu’na da Türk unsuru oturmalıdır.” (Rıfat Bali, değişik kaynaklardan yaptığı araştırmalar ve azınlık gruplarla yaptığı söyleşilerle bu konuyu ilk kez araştıran tarihçidir.)

Aslında bu alıntı çok açık; devlet aklının azınlıklara yönelik bakışını ele veriyor.

Şükrü Saraçoğlu’nun başbakan olarak TBMM’de yaptığı ilk konuşma, önceki politikaların devam edeceğini ilan ediyordu: “Biz Türk’üz, Türkçüyüz ve daima Türkçü kalacağız. Bizim için Türkçülük bir kan meselesi olduğu kadar bir vicdan ve kültür meselesidir.” Akşam gazetesi haberi, 6.8.1942.

3 bölüm Devam edecek.

Erdal Boyoğlu – 11.11.2026

Tags: Erdal Boyoğlu