Yapay zeka futbolda oyunu değiştiriyor

Futbolda performans analizinden transfere, hakem kararlarından oyuncu sağlığına kadar birçok alanda kullanılan yapay zeka, kulüplerin gelecekteki karar süreçlerinin temel araçlarından biri olmaya hazırlanıyor.

Yapay zeka teknolojileri futbolun hemen her alanında daha fazla kullanılmaya başlanırken, asıl dönüşümün kulüplerin oyuncu seçimi, transfer politikası ve kurumsal karar alma süreçlerinde yaşanması bekleniyor.

İstanbul Ticaret Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Agah Tuğrul Korucu, yapay zekanın futbolu insanların elinden alan bir teknoloji olarak değil, büyük veri kümeleri içinde insan gözünün fark etmekte zorlanacağı ilişkileri ortaya çıkaran bir karar destek sistemi olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Yapay zekanın bugün özellikle saha içi performans analizlerinde yoğun biçimde kullanıldığını belirten Korucu, ekonomik açıdan en önemli etkinin ise transfer ve oyuncu yönetimi alanında görülebileceğine dikkat çekti. Korucu, “Yapay zeka burada kulübe ‘En iyi futbolcu kim?’ değil, ‘Bizim takımımız için en doğru futbolcu kim?’ sorusunu sorduruyor.” dedi.

Bir futbolcunun başarısının yalnızca bireysel yetenekleriyle ölçülemeyeceğini belirten Korucu, takımın oyun anlayışı, mücadele edilen ligin özellikleri ve teknik direktörün beklentilerinin de değerlendirmeye katılması gerektiğini ifade etti.

Gelecekte transfer süreçlerinin çok daha fazla veriye dayanacağını kaydeden Korucu, scout gözlemlerinin, performans verilerinin, yapay zeka modellerinin, ekonomik analizlerin ve teknik direktör değerlendirmelerinin birlikte kullanılacağını söyledi. Korucu’ya göre yapay zekanın futboldaki en büyük etkisi, doğrudan saha içinde değil, kulüplerin toplam karar kalitesinin yükselmesinde ortaya çıkacak.

Anadolu kulüplerine yeni imkan

Türkiye ile Avrupa’daki futbol kulüpleri arasında teknoloji kullanımı açısından bütün kulüpleri kapsayan değişmez bir farktan söz edilemeyeceğini belirten Korucu, Türkiye’de de GPS, video analiz ve performans takip sistemlerinden yararlanan profesyonel kulüpler bulunduğunu söyledi.

Asıl farkın teknolojinin kulüp yapısına nasıl dahil edildiğinde ortaya çıktığını dile getiren Korucu, entegrasyon, kurumsallaşma ve karar kültürünün belirleyici olduğunu ifade etti.

Sorunun yalnızca ekonomik imkanlarla açıklanamayacağını vurgulayan Korucu, “Kurumsal karar, bireysel sezgiden daha güçlü olmak zorundadır. Bu, insan sezgisini ortadan kaldırmak değil, sezgiyi veriyle test edilebilir hale getirmek anlamına gelir.” diye konuştu.

Yapay zeka destekli scout sistemlerinin özellikle bütçesi sınırlı Anadolu kulüpleri açısından önemli fırsatlar yaratabileceğine işaret eden Korucu, geleneksel yöntemlerle dünyanın farklı liglerindeki binlerce oyuncuyu düzenli olarak izlemenin oldukça güç olduğunu belirtti.

Yapay zeka sistemleri sayesinde futbolcuların yaş, maliyet, fiziksel özellikler, performans değerleri ve takımın oyun anlayışına uygunluk gibi çok sayıda kritere göre taranabileceğini ifade eden Korucu, “Yapay zeka, scoutun gözünün yerine geçmeyecek, scoutun görebileceği alanı büyütecek.” dedi.

Özellikle büyük liglerin dışında oynayan ve henüz piyasa değeri yükselmemiş futbolcuların erken dönemde tespit edilmesinin kulüplere sportif ve ekonomik avantaj sağlayabileceğini belirten Korucu, buna karşın transfer kararlarının yalnızca algoritmalara bırakılmaması gerektiğini vurguladı.

“Makine ölçmeli, insan yorumlamalı”

Yapay zekanın hakemlik alanındaki kullanımının da giderek genişleyeceğini belirten Korucu, ölçülebilir pozisyonlarla yoruma dayalı kararların birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi.

Topun kale çizgisini geçip geçmediği ya da ofsayt çizgisinin belirlenmesi gibi ölçülebilir durumlarda teknolojinin yüksek hassasiyet sağlayabildiğini ifade eden Korucu, faul ve penaltı gibi yorum gerektiren kararlarda ise hakemin rolünün devam edeceğini belirtti.

Korucu, “Ben hakemliğin geleceğini ‘AI referee’, yani yapay zeka hakem olarak değil, ‘AI-assisted referee’, yani yapay zeka destekli hakemlik olarak görüyorum. Makine ölçmeli, insan yorumlamalı, makine önermeli, sorumluluğu insan taşımalıdır.” ifadelerini kullandı.

Oyuncu verilerinde etik tartışması

Futbolculardan GPS verilerinin yanı sıra sağlık durumu, uyku düzeni, sakatlık geçmişi ve biyometrik bilgiler dahil çok geniş kapsamlı verilerin toplanabildiğini belirten Korucu, teknolojinin gelişmesiyle birlikte veri güvenliği ve kişisel haklara ilişkin tartışmaların da büyüyeceğine dikkat çekti.

Bu alanda veri sahipliği, futbolcunun rızası, bilgilerin güvenli biçimde saklanması ve algoritmik ayrımcılık gibi konuların önem kazanacağını ifade eden Korucu, teknolojik imkanların hukuki ve etik kurallar çerçevesinde kullanılması gerektiğini belirtti.

Yapay zekanın teknik direktörlerin yerini tamamen almasını da beklemediğini söyleyen Korucu, bunun yerine teknik ekiplere destek veren güçlü bir “dijital yardımcı antrenör” modelinin gelişeceğini dile getirdi. İnsan gözleminin önemini koruyacağını vurgulayan Korucu, “Bazen teknik direktör oyuncusunun gözlerine bakar ve veri sisteminin göremediği bir şeyi görür.” dedi.

Futboldaki rekabetin gelecekte yalnızca sahadaki oyuncuların kalitesiyle belirlenmeyeceğini kaydeden Korucu, kulüplerin veriyi toplama, analiz etme ve doğru kararlara dönüştürme kapasitesinin de belirleyici hale geleceğini ifade etti.

Korucu’ya göre geleceğin başarılı kulüpleri, insan zekasını, futbol bilgisini ve yapay zekanın sunduğu imkanları aynı karar sistemi içinde bir araya getirebilen kulüpler olacak.