Hüseyin Şenol: 12 Eylül’ün ilk idamı Kurtuluş Savaşçısı Necdet Adalı ölümsüzdür!
Atılım için yazdım: 12 Eylül askeri darbesinin ardından idam edilen ilk devrimci Necdet Adalı, henüz 22 yaşındaydı. Kurtuluş savaşçısı Adalı’nın yaşamı, darağacındaki son sözleri ve enternasyonalist mücadele mirası, aradan geçen 46 yıla rağmen unutulmadı.
Kırk altı yıl önce, 8 Ekim 1980’de, Ankara’da bir devrimcinin yaşamına son verildi. Adı Necdet Adalı’ydı. Henüz 22 yaşındaydı. Onu darağacına gönderenler, bir genci öldürmekle kalmadı; bir kuşağın cesaretini, örgütlü mücadelesini ve gelecek umudunu da susturabileceklerini sandı. Başaramadılar. Necdet’in adı bugün hala yaşıyorsa bunun nedeni yalnızca idam karşısındaki duruşu değil, uğruna mücadele ettiği değerlerdir.
Necdet’i yalnızca son gecesiyle anlatmak istemiyorum. Onun da arkadaşları, gülüşü, gençlik heyecanı ve geleceğe ilişkin hayalleri vardı. Henüz yaşamının başındayken elinden alınan bütün bunları unutarak onu yalnızca darağacındaki cesaretiyle anmak, yaşamını eksik anlatmak olur.
ALTINDAĞ’DAN KURTULUŞ SAFLARINA
Necdet Adalı, 22 Ağustos 1958’de Ankara’da doğdu. Altındağ’ın emekçi mahallelerinde büyüdü, Yıldırım Beyazıt Lisesi’nde okudu. Arkadaşlarının anlattığı sarışın, mavi gözlü, kitap ve spor meraklısı bu genç, Devrimci Liseliler (Dev-Lis) içinde örgütlenerek Kurtuluş Hareketi’ne katıldı. Faşist saldırılara karşı mücadelenin ön saflarında yer aldı.
O, faşizme, emperyalizme, sömürüye ve sömürgeciliğe karşı duran enternasyonalist bir devrimciydi. Halkların kardeşliğini, eşitlik ve özgürlük mücadelesinden ayrı görmüyordu.
MAHİRLERDEN, DENİZLERDEN İBOLARDAN DEVRALDIĞI MİRAS
Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın 6 Mayıs 1972’de idam edilmelerinden sekiz yıl sonra Necdet de darağacına yürüdü. Denizlerin bağımsızlık mücadelesini, Mahirlerin Kızıldere’deki direnişini, İboların işkencede ser verip sır vermeyen tavrını ve Zeki Erginbayların faşizm karşısındaki kararlılığını kendisine miras bilen kuşağın bir parçasıydı. Necdet’in işkencehanedeki direnci de idam sehpasındaki haykırışı da bu ortak devrimci geleneğin devamıydı.
YARGILAMA VE CEZAEVİ YILLARI
10 Temmuz 1977’de Ankara İsmetpaşa’daki bir kıraathaneye düzenlenen silahlı saldırıda iki kişi öldü, biri yaralandı. Necdet olayla bağlantılı olduğu iddiasıyla tutuklandı; suçlamaları reddetti. İşkenceyle alındığı belirtilen ifadeler ve delillerin niteliği tartışma yarattı. Askeri mahkeme 2 Ekim 1979’da, heyetteki karşı oya rağmen idam kararı verdi.
Ulucanlar, Bitlis ve Mamak cezaevlerinde baskı gördü. 2 Temmuz 1978’deki firar girişiminde arkadaşı Kemal Ergin kaçmayı başardı; Necdet içeride kaldı. Kemal daha sonra Filistin’de yaşamını yitirdi. Mamak’ta Erdal Eren’le de aynı tutukluluk ortamını paylaştı.
12 Eylül darbesiyle parlamento kapatıldı; infaz dosyası generallerin önüne geldi. Milli Güvenlik Konseyi 6 Ekim 1980’de idama onay verdi. Avukatları infazın durdurulmasını istedi. Babası İsmail Adalı da Konseye başvurarak ölüm cezasının insanlık dışı olduğunu belirtti, oğlunun yaşamının bağışlanmasını istedi. Ne avukatların ne de babasının çağrısı karşılık buldu.
Necdet’le birlikte sağ görüşlü Mustafa Pehlivanoğlu’nun da idam edilmesi, cuntanın sözde tarafsızlık gösterisinin parçasıydı. 12 Eylül öncesi “sağ-sol” çatışması yoktu, faşist saldırı vardı. Devrimciler cezalandırılırken faşist hareket de devletin istediği çizgiye çekiliyordu. Darbe, işçi hareketini ve devrimci örgütlenmeleri ezerek sermayenin önünü açtı.
‘FAŞİZME KARŞI OMUZ OMUZA!’
7 Ekim’i 8 Ekim’e bağlayan gece Mamak’a bir manga askerle gelen üsteğmen, Necdet’e hastaneye götürüleceğini söyledi. Necdet, “Nereye gittiğimi biliyorum” diye karşılık verdi. Hazırlandı, arkadaşlarına veda etti ve Kurtuluş Hareketi’nin sloganını haykırdı: “Faşizme karşı omuz omuza!” Ardından Ulucanlar Hapishanesi’ne götürüldü.
İnfaza tanıklık eden avukatı Ali Ulvi Ortanca, elleri titrediği için kollarını tutmak zorunda kaldığını anlatıyor. Necdet ise sakindi. İdam giysisindeki açık bir yerin kapatılmasını istedi. Yoldaşlarıyla vedalaşamamış olmasına üzülüyor, avukatından onlara selam götürmesini istiyordu.
ANNE VE BABASINA SON MEKTUBU
Son saatlerinde ailesine yazdığı mektubu kısaltmadan aktarıyorum:
“Sevgili anneciğim ve babacığım,
Sizleri ve ezilen halklar adına mücadeleyi, erken bırakmak zorunda kaldığım için üzgünüm ama bundan ve içinde bulunduğum durumdan dolayı hiçbir zaman pişmanlık duymadan ve şu kısa yaşamım içerisinde hiçbir şahsi çıkar gözetmeden ezilen halklar adına verilen mücadelede yerimi almaya çalıştım ve bundan dolayı gurur duyuyorum.
Hâkim sınıfların göstermek istediği gibi bizler hiçbir zaman savunmasız insanlara karşı katliam girişiminde bulunmadık. Fakat onların bizi böyle göstermeleri ve faşistlerle bizi aynı kefeye koyarak cezalandırmaları, bizim nezdimizde ezilen halkların mücadelesine yapılan bir saldırıdır.
Anneciğim ve babacığım; sizlere kısaca bahsettiğim gibi hiçbir pişmanlık duymuyorum. Sizlerin de ezilen halklar uğruna verilen mücadelede katledilişimden dolayı üzülmemenizi ve bundan gurur duymanızı bekliyorum.
Ağabeylerime ve ablalarıma da yazmak isterdim; fakat buna olanak yok. Kendilerine çok selamlar. Burada satırlarıma son verirken, hürmetle ellerinizden öperim. Arkadaşlara selam. Hoşça kalın.”
DARAĞACINDA DA SUSMADI
Denizlerden devraldığı mirasla idam sehpasına yürüdü. Enternasyonalist kimliğini son nefesine kadar koruyarak peş peşe haykırdı:
“Yaşasın Türk ve Kürt Halklarının Kardeşliği!”
“Kahrolsun faşizm!”
“Kahrolsun sömürgecilik!”
“Yaşasın anti-emperyalist, anti-oligarşik halk devrimi!”
Avukatlarının tanıklığına göre görevli tereddüt edince ayağının altındaki sandalyeyi kendisi tekmeledi. Yaşamına son verdiler ama iradesini teslim alamadılar.
SÖMÜRGECİLİĞE KARŞI ÇIKMADAN ENTERNASYONALİZM OLMAZ
Necdet’in sömürgecilik karşıtı haykırışı bugün de güncel. Kürt halkının dili, kimliği ve siyasal hakları inkar edilirken yalnızca “kardeşlik” demek yetmez. Ulusalcılığı solculuk, şovenizmi yurtseverlik diye pazarlayanların Necdet’in sözlerini sahiplenmeye kalkması da tarihsel bir çelişkidir. Dünyanın uzak köşelerindeki ezilen halklarla dayanışıp yanı başındaki Kürt halkının özgürlük taleplerine sırt çevirmek enternasyonalizm değildir. Ulusalcılık ve şovenizmle hesaplaşmadan sosyalizm olmaz.
Bugün yürütülen “çözüm” süreci açısından da bu gerçek değişmiyor. Kalıcı barış, yalnızca silahların susmasıyla değil, Kürt halkının eşitlik ve özgürlük taleplerinin karşılanmasıyla mümkündür. Önce barışın siyasal ve hukuksal koşulları yaratılmalı, ardından karşılıklı silahsızlanma gerçekleşmelidir.
DARAĞAÇLARINDA YAŞAMINA SON VERİLEN DEVRİMCİLER
Necdet’in ardından idam edilen devrimcileri bir kez daha analım:
1980: Necdet Adalı (8 Ekim), Serdar Soyergin (26 Ekim), Erdal Eren (13 Aralık).
1981: Veysel Güney (10 Haziran), Ahmet Saner ve Kadir Tandoğan (25 Haziran), Mustafa Özenç (20 Ağustos).
1982: Seyit Konuk, İbrahim Ethem Coşkun ve Necati Vardar (13 Mart).
1983: Ali Aktaş (23 Ocak), Levon Ekmekçiyan, Ramazan Yukarıgöz, Ömer Yazgan, Erdoğan Yazgan ve Mehmet Kambur (29 Ocak).
1984: İlyas Has (6 Ekim), Hıdır Aslan (24 Ekim).
Kurtuluş, Dev-Yol, TKP/ML Hareketi ve diğer devrimci örgütlerden yoldaşlarımız mücadelemizde yaşıyor.
ŞİİRLERDE, TÜRKÜLERDE MÜCADELEDE
Nevzat Çelik’in “Şafak Türküsü”, darağacında çocuklarını yitiren annelerin acısıyla özdeşleşti: “Saçlarına yıldız düşmüş / koparma anne”. Adalılar’ın türküsündeki “Adalı’nın türküsü / Düşmeyecek dillerden” dizeleri de belleğimizde. Necdet’in mezar taşındaki “Adalılar türkü söyler, susar darağaçları” sözleri ise bu belleğin en anlamlı ifadelerinden biri.
Kurtuluş Hareketi’nin önderlerinden, Eylül 2014’te kaybettiğimiz enternasyonalist sosyalist devrimci Mustafa Kahya’nın 2009’da yayımlanan Necdet Adalı yazısı da bu belleğin değerli parçalarından biridir. Bu vesileyle, Mustafa Kahya ve 13 Kasım 1990’da Bartın Cezaevi’nde yitirdiğimiz Azmi Pat’ın şahsında, tüm Kurtuluş savaşçılarını saygıyla anıyorum.
“Ölümsüzlerimize bağlılıkla direnişi yükseltmeye” şiarıyla düzenlenen “Kasım Şehitler Ayı” etkinliklerini onlarca yıldır kararlılıkla sürdüren yoldaşlarımızın bu çabaları örnek alınmalı. Devrimci mücadelede yitirdiklerimizi anmak, onların ideallerini ve mücadele mirasını yaşatmanın da bir parçasıdır.
Onları anmak, yalnızca geçmişi hatırlamak değildir. 12 Eylül’ün işkenceci, baskıcı ve inkarcı zihniyetiyle hesaplaşmak, bugün de süren devrim ve sosyalizm mücadelesinin bir parçasıdır. Necdet Adalı bugün yaşasaydı 68 yaşında olacaktı. Ondan çalınan yaşamı geri getiremeyiz. Ancak onun ve kavgada yitirdiğimiz bütün yoldaşlarımızın savunduğu değerleri yaşatabiliriz.
Necdet Adalı ve kavgada yitirdiğimiz tüm devrimciler ölümsüzdür!
*Kasım Şehitler Ayı nedeniyle Hüseyin Şenol, Atılım için yazdı – 20.11.2026





















































