Küresel karbon yakalama kapasitesi 100 milyon tonu aşmaya hazırlanıyor

Dünya genelinde faaliyet gösteren karbon yakalama ve depolama tesislerinin yıllık karbondioksit yakalama kapasitesi 2026 yılında 68 milyon tona ulaştı.

Küresel ölçekte karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik çalışmalar kapsamında karbon yakalama ve depolama teknolojilerine yapılan yatırımlar artıyor. Global CCS Institute tarafından yayımlanan “2026 Küresel Karbon Yakalama ve Depolama Durumu” raporu, bu alandaki mevcut kapasiteyi, devam eden projeleri ve bölgesel gelişmeleri ortaya koydu.

Rapora göre, 2026 yılı itibarıyla dünya genelinde ticari ölçekte faaliyet yürüten 113 karbon yakalama ve depolama tesisi bulunuyor. Bu tesislerin yıllık toplam karbondioksit yakalama kapasitesi 68 milyon tona ulaşmış durumda.

İnşaatı süren projeler ise yıllık 56 milyon tonluk ek kapasite oluşturma potansiyeline sahip. Söz konusu yatırımların tamamlanarak faaliyete geçmesi halinde küresel yakalama kapasitesinin yıllık 124 milyon tona ulaşabileceği hesaplanıyor.

Raporda kullanılan “Yer Altı Karbondioksit Depolama Londra Sicili” verileri de teknolojinin bugüne kadarki kullanımına ilişkin önemli bilgiler içeriyor. Buna göre, 1996 yılından bu yana karbon yakalama ve depolama sistemleri aracılığıyla 400 milyon tondan fazla karbondioksit yakalanarak kalıcı biçimde yer altında depolandı.

Doğal gaz sektörü mevcut kapasitede önde

Faaliyetteki tesislerin sektörel dağılımında doğal gaz işleme ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alanı ilk sırada yer alıyor. Bu sektördeki tesislerin yıllık karbondioksit yakalama kapasitesi 42 milyon tona ulaşıyor.

Henüz geliştirme aşamasında bulunan yatırımlar da hesaba katıldığında ise elektrik ve ısı üretimi sektöründe yıllık 160 milyon tonluk potansiyel kapasite ortaya çıkıyor.

Raporda, elektrik üretimindeki bu artış beklentisinin özellikle doğal gazla çalışan santrallerde karbon yakalama ve depolama teknolojilerinin kullanımını yaygınlaştırmaya yönelik taahhütlerden kaynaklandığı ifade ediliyor.

Mevcut ve planlanan projelerin tamamını kapsayan portföyde doğal gaz işleme ve LNG sektörü yıllık 111 milyon tonluk kapasiteyle dikkat çekiyor. Hidrojen, amonyak ve gübre üretiminde 103 milyon ton, çimento ve kireç sektöründe ise 42 milyon tonluk yakalama kapasitesi öngörülüyor.

Bu veriler, karbon yakalama teknolojilerinin yalnızca enerji üretiminde değil, emisyonların azaltılmasının daha güç olduğu ağır sanayi alanlarında da yaygınlaştırılmaya çalışıldığını gösteriyor.

Amerika kıtası küresel kapasitede ilk sırada

Karbon yakalama ve depolama tesislerinin bölgesel dağılımında Amerika kıtası ilk sıradaki yerini koruyor.

Bölgedeki faal tesislerin yıllık toplam karbondioksit yakalama kapasitesi 48 milyon tona ulaşırken, geliştirme aşamasındaki projelerin tamamlanması durumunda bu rakamın 2030 ve sonrasında yıllık 282 milyon tona kadar yükselebileceği öngörülüyor.

Amerika kıtasının mevcut kapasitedeki ağırlığı, dünya genelinde faaliyette bulunan karbon yakalama tesislerinin önemli bölümünün bu bölgede toplandığını ortaya koyuyor.

Avrupa’da 2030 hedefinin gerisinde kalınabilir

Avrupa’da karbon yakalama ve depolama alanındaki yatırımlar sürerken, mevcut projelerin belirlenen hedeflere ulaşmak açısından yeterli olmayabileceği değerlendiriliyor.

Rapora göre, Avrupa genelinde 15 ticari tesis faaliyet gösterirken 21 tesisin inşaatı devam ediyor.

Avrupa Birliği’nin Net Sıfır Sanayi Yasası kapsamında hazırlanan ilk ilerleme raporunda, bölgedeki yıllık karbondioksit enjeksiyon kapasitesinin 2030 yılına kadar 33 milyon tona ulaşabileceği belirtiliyor.

Ancak bu miktar, aynı yıl için belirlenen 50 milyon tonluk yıllık enjeksiyon kapasitesi hedefinin altında kalıyor.

Avrupa ülkeleri, karbon yakalama teknolojilerinin yanı sıra yakalanan karbondioksitin ülkeler arasında taşınması ve uygun yer altı alanlarında depolanmasına yönelik ortak altyapı çalışmalarını da genişletiyor.

Bu kapsamda Birleşik Krallık ile Belçika arasında karbondioksitin sınır ötesi taşınmasını kolaylaştıracak bir anlaşmaya varıldı.

Finlandiya ve Norveç arasında imzalanan mutabakat zaptı ise Finlandiya’da ortaya çıkan karbondioksitin Norveç’teki depolama alanlarına ulaştırılarak kalıcı biçimde yer altında tutulmasını kapsıyor.

Bunun yanında Avrupa Birliği çerçevesinde karbon yönetimi altyapısına yönelik 17 ortak ve karşılıklı çıkar projesi resmiyet kazandı.

Bu girişimlerle ülkelerin tek başına kurmakta zorlanabileceği taşıma ve depolama ağlarının bölgesel işbirliği yoluyla geliştirilmesi amaçlanıyor.

Orta Doğu ve Afrika’da yeni karbon depolama merkezleri kuruluyor

Orta Doğu ve Afrika bölgesinde de karbon yakalama ve depolama projelerinin sayısı artıyor.

Bölgede halihazırda 5 tesis faaliyet gösterirken 5 tesisin inşaatı devam ediyor. Ayrıca 7 tesis ileri geliştirme, 12 tesis ise erken geliştirme aşamasında bulunuyor.

Global CCS Institute raporuna göre, özellikle Orta Doğu ülkelerindeki hükümetler ve büyük sanayi kuruluşları, geniş ölçekli karbon yakalama ve depolama merkezleri oluşturmaya ağırlık veriyor.

Bu yatırımların önemli bölümünde karbondioksitin yakalanması, taşınması ve depolanmasını bir arada ele alan entegre altyapı sistemleri hedefleniyor.

LNG üretimi, hidrojen ve amonyak tesisleri, elektrik santralleri ile ağır sanayi kuruluşları, karbon yönetimi projelerinin başlıca uygulama alanları arasında yer alıyor.

Bununla birlikte bölgedeki yatırımların henüz sınırlı sayıda Körfez ülkesinde yoğunlaştığı belirtiliyor.

Özellikle kısa vadede yakalanan karbondioksitin kullanımından ticari gelir elde edilmesini sağlayan projeler ön plana çıkıyor. Raporda, ekonomik getiriye odaklanan bu uygulamaların her zaman karbondioksitin kalıcı olarak depolanmasına öncelik vermediğine dikkat çekiliyor.

Finansman ve bölgesel çatışmalar yatırımları etkiliyor

Orta Doğu ve Afrika’da karbon yakalama ve depolama teknolojilerinin daha geniş ölçekte kullanılabilmesi için hukuki düzenlemelerden finansman modellerine kadar çeşitli alanlarda çalışmalar devam ediyor.

Bölgesel düzenleyici sistemlerin oluşturulması, karbondioksit taşıma ve depolama faaliyetlerine uygun ticari modellerin geliştirilmesi, yatırımların finansmanı ve kullanılacak yer altı depolama alanlarının teknik açıdan doğrulanması öncelikli konular arasında bulunuyor.

Raporda, bölgedeki çatışmaların karbon yönetimi alanındaki yatırımları olumsuz etkileyebileceği uyarısı da yapılıyor.

Çatışmaların enerji güvenliği üzerindeki baskıyı artırdığı, enerji maliyetlerini yükselttiği ve kamu kaynakları üzerinde ek yük oluşturduğu belirtiliyor.

Bu koşulların, bazı karbon yakalama ve depolama projeleriyle net sıfır emisyon hedeflerine yönelik yatırımların uygulanmasını geciktirebileceği ifade ediliyor.

Raporda ortaya konulan veriler, karbon yakalama ve depolama teknolojilerinin küresel ölçekte büyümeye devam ettiğini gösterirken, planlanan kapasitenin gerçek anlamda kullanılabilir hale gelmesinin yatırımların tamamlanmasına, finansman olanaklarına ve gerekli altyapının oluşturulmasına bağlı olduğunu da ortaya koyuyor.