Unutmabeni Çiçekleri: Hafızanın ve vefanın çiçekleri | Adil Okay
Akın Birdal’ın Portreleri Üzerine
Bir insan ömrü, tarihin fırtınalı dönemeçlerinden geçerken kaç yaşama dokunabilir? Kaç insanın hikâyesine, kaç mücadelenin tanıklığına ortak olabilir?
Bazı insanlar vardır; kendi yaşamlarının sınırlarını aşar, bir coğrafyanın vicdanını, acılarını, direnişini ve umudunu taşırlar. Akın Birdal, böyle bir ömrün tanıklarından ve öznelerinden biridir.

İnsan hakları mücadelesinin ön saflarında yer almış, zindanlardan geçmiş, uğradığı silahlı saldırıda ölümün eşiğinden dönmüş, bütün bunlara rağmen eşitlik, özgürlük ve barış inancından vazgeçmemiş bir yaşam… Şimdi Birdal, bu uzun yürüyüşte yollarının kesiştiği, birlikte mücadele ettiği, dostluklar kurduğu ve birçoğunu zamansız kaybettiği 23 insanın portresini Unutmabeni Çiçekleri adlı kitabında bir araya getiriyor. Böylece yalnızca bir dönemin insanlarını anlatmıyor; bir dönemin vicdanını, hafızasını ve yarım bırakılmış düşlerini de kayda geçiriyor.
Aslında Akın Birdal da yaşamı ve mücadelesiyle çoktan bir armağan kitabını hak eden değerlerimizden biri. Ömrünü özgürlük eşitlik mücadelesine adamış, kimi zaman bir nefer, kimi zaman öncü olmuş bir insanın başkalarının hikâyelerini anlatması, kendi yaşamına da başka bir pencereden bakmamızı sağlıyor. Bu kitap, bir bakıma karşılıklı bir tanıklık. Anlatan da anlatılanlar da aynı tarihsel yürüyüşün içinden geliyor.
Kitabın adı, daha ilk bakışta bir hafıza çağrısı taşıyor. Unutmabeni… İki sözcük, ama içinde koca bir tarih, sayısız kayıp ve bitmemiş bir yas var. Çiçeğin narinliğiyle hatırlamanın direnci yan yana geliyor. Çünkü unutmak bazen yalnızca geçmişi yitirmek değildir; geçmişte yaşanan haksızlıkların yeniden üretilmesine de kapı aralamaktır.
Birdal’ın portrelerinde Mihri Belli’den Musa Anter’e, Akın Özdemir’den Aziz Nesin’e, Ayşenur Zarakolu’ndan Tahir Elçi’ye, Emil Galip Sandalcı’dan Enver Karagöz’e, Orhan Doğan’dan Selim Sadak’a, Emine Ocak’tan Leman Fırtına’ya, Hüseyin Aykol’dan Celal Başlangıç’a uzanan geniş bir mücadele hafızasıyla karşılaşıyoruz.
Bu isimlerin her biri başka bir hayat, başka bir mücadele ve başka bir hikâye demek. Kimi kalemiyle, kimi sözüyle, kimi örgütlü mücadelesiyle, kimi de yalnızca insan kalma inadını sürdürerek iz bıraktı. Ortak noktaları ise adaletsizliğe boyun eğmemeleri ve daha özgür, eşit, barışçıl bir dünya düşünden vazgeçmemeleriydi.
Kitapta benim yaşamımın farklı dönemlerinde yollarımın kesiştiği insanlar da var. Paris’teki sürgün yıllarımda sohbet etme imkânı bulduğum Mihri Belli ve Ahmet Kaya, babamın ilk kitabının yayınlanmasında (Belge yayınevi) emeği geçen Ayşenur Zarakolu, Filistin kamplarında tanıştığım Teslim Töre, Londra’da evinde konuk olduğum Vedat Türkali, Antakya’da depremde kaybettiğimiz aile dostlarımız Hatice ve Mithat Can… Ve kısa süre önce kaybettiğimiz dostumuz Hüseyin Aykol…
Enver Karagöz ile ne yazık ki tanışamadım ama sevgili eşi Işılay Karagöz ile uzun yıllardır dostluğumuz sürüyor. Akın Birdal’ın “Unutmabeni Çiçekleri” de bana onun armağanı.
Bu isimleri kitapta bulmak, benim için yalnızca eski dostları yeniden hatırlamak değil. Birbirine uzak görünen zamanların, mekânların ve mücadelelerin aynı hafıza içinde buluştuğunu görmek. İnsan bazı isimleri okurken yalnızca onları hatırlamaz; birlikte yürüdüğü yolları, paylaşılan sofraları, yarım kalan konuşmaları ve artık geri gelmeyecek günleri de hatırlar.
Akın Birdal, bir söyleşisinde kitabın anlamını şu cümleyle özetliyor: “Bu kitap baş eğmeyenlerin hikâyesi.”
Gerçekten de öyle. Kitapta anlatılanların birçoğu katledildi, bazıları sürgünlerde yaşamını yitirdi, bazıları zindanlardan geçti. Kimi ömrünü baskı ve yasaklarla mücadele ederek tamamladı. Fakat hiçbirinin hikâyesi yalnızca uğradığı zulümle açıklanamaz. Onları asıl değerli kılan, bütün baskılara rağmen insan onurunu, özgürlüğü ve birlikte yaşama umudunu savunmalarıydı.
Unutmabeni Çiçeği yalnızca yitip gidenleri değil, bu topraklarda farklı kimlikleri, dilleri ve kültürleriyle yaşamış insanların ortak hafızasını da çağrıştırıyor. Hatırlamak burada yalnızca kişisel bir vefa değil; inkâra, unutturmaya ve hafızasızlaştırmaya karşı etik bir tutum.
Birdal’ın yaptığı da tam olarak bu: Unutulmaya terk edilen isimleri yeniden hatırlatmak, onların hikâyelerini genç kuşaklarla buluşturmak ve geçmişle bugün arasında bir köprü kurmak. Üstelik bu portrelerin 23 kişiyle sınırlı kalmayacağını, başka isimlerle devam edeceğini söylemesi, bu hafıza nöbetinin süreceğini de gösteriyor.
Çünkü hafıza, yalnızca geçmişe ait bir birikim değildir. Bugünü anlamanın ve geleceği kurmanın da koşuludur. Bir zamanlar birlikte yürüdüğümüz insanların düşlerini hatırlamak, onların yarım kalan mücadelelerini bugünün sorumluluğuna dönüştürmektir.
Bu yüzden Unutmabeni Çiçekleri, yalnızca geçmişe bırakılmış bir vefa demeti değil. Bugüne yöneltilmiş bir soru, geleceğe bırakılmış bir çağrıdır: Onların uğruna bedel ödediği barış, eşitlik ve özgürlük mücadelesini nasıl sürdüreceğiz?
Belki de kitabın en güçlü yanı burada. Ölümün karşısına hatırlamayı, unutuşun karşısına sözü, karanlığın karşısına çiçekleri koyuyor.
İnsanlar gider, sesleri uzaklaşır, fotoğraflar sararır. Ama bazı hayatlar, bir başkasının belleğinde yeniden filizlenir. Unutmabeni çiçekleri biraz da bunun için açar.
İyi ki varsın Akın Birdal. Baş eğmeyenlerin hikâyesini anlattığın, kayıplarımızı hafızamızda yeniden buluşturduğun ve unutmamaya dair bu güzel nöbeti sürdürdüğün için…
Kasım 2026
Künye: Unutmabeni Çiçekleri – Portreler, Akın Birdal, Yakın Yayınları, İzmir, 2026
Adil Okay – 21.11.2026




















































