Ekoloji

Published on Kasım 10th, 2026

Türkiye COP31’e ev sahipliği yaparken Avrupa’nın plastik çöpleri Akdeniz’e akıyor

Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi COP31, Türkiye’nin çevre politikalarını uluslararası gündeme taşırken, The New York Times’ın araştırması Avrupa’dan ithal edilen plastik atıkların yarattığı kirliliği gözler önüne serdi. Adana’dan Akdeniz’e uzanan plastik kirliliği, hükümetin öne çıkardığı “Sıfır Atık” politikası ile atık ithalatına dayanan geri dönüşüm sektörü arasındaki çelişkiyi yeniden tartışmaya açtı.

Türkiye, 9 Kasım 2026’da Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) ev sahipliği yaparken, Avrupa’dan gelen plastik atıkların ülke kıyılarında yol açtığı çevre felaketi uluslararası basına konu oldu.

ABD merkezli The New York Times (NYT) gazetesi, zirvenin açılış günü yayımladığı kapsamlı araştırmada, Avrupa ülkelerinden Türkiye’ye gönderilen plastik atıkların geri dönüşüm tesislerinden su kanallarına, tarım alanlarından Akdeniz kıyılarına kadar uzanan yolculuğunu ortaya koydu.

Ben Hubbard ve Şafak Timur tarafından hazırlanan, Emin Özmen’in fotoğraf ve görüntüleriyle desteklenen araştırma, özellikle Adana çevresindeki geri dönüşüm tesislerinin yarattığı kirliliğe odaklandı. Bilimsel incelemeler, saha gözlemleri ve bölge halkının tanıklıkları, Avrupa’nın atıklarını başka ülkelere göndermesinin ağır çevresel sonuçlarını gözler önüne serdi.

Araştırmanın yayımlandığı günlerde Türkiye hükümeti ise Antalya’daki iklim konferansında, Emine Erdoğan öncülüğünde yürütülen “Sıfır Atık” projesini uluslararası katılımcılara tanıtıyordu.

Avrupa’dan Türkiye’ye 700 bin tondan fazla plastik atık

NYT’nin Avrupa Birliği (AB) ve Britanya’nın resmi ticaret verilerine dayandırdığı bilgilere göre, bu ülkelerden Türkiye’ye gönderilen plastik atık miktarı 2025 yılında 700 bin tonu aşarak rekor düzeye ulaştı.

Türkiye’ye getirilen atıkların önemli bir bölümü geri dönüşüm tesislerinde işlenirken, bir kısmı ise yerli atıklarla birlikte doğaya bırakılıyor. Geri dönüşüm faaliyetleri sırasında ortaya çıkan küçük plastik parçaları da su kanalları aracılığıyla nehirlere ve denize taşınıyor.

Gazetenin araştırmasında, Adana çevresindeki tarım arazilerinde, kanallarda ve sahillerde çok sayıda Avrupa menşeli ambalaj bulunduğu belirtildi.

Bunlar arasında Fransa’dan mozzarella peyniri, Hollanda’dan ıslak mendil, İspanya’dan makarna ve Almanya’dan gübre ambalajları yer alıyor. Britanya’dan gelen dondurma kaplarının üzerinde ise tüketicileri geri dönüşüme teşvik eden yazıların bulunması dikkat çekiyor.

Avrupa’da çevreyi koruma ve geri dönüşümü yaygınlaştırma amacıyla toplanan plastiklerin bir bölümünün binlerce kilometre uzaklıktaki Türkiye’de çevre kirliliğine dönüşmesi, atık ticaretinin yarattığı çelişkiyi ortaya koyuyor.

Geri dönüşüm tesislerinin çevresinde mikroplastik yoğunluğu 132 katına çıkıyor

Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri, Adana’daki su kanallarında gerçekleştirilen bilimsel ölçümlerde ortaya çıktı.

Geri dönüşüm tesislerinin bulunduğu bölgede iki ayrı kanaldan alınan örnekler incelendi. Tesislerin aşağı kesimlerinde mikroplastik yoğunluğunun, yukarı kesimlere göre bir kanalda 21, diğerinde ise 132 kat daha fazla olduğu belirlendi.

Bu sonuçlar, plastik kirliliğinin yalnızca atıkların kaçak yollarla doğaya dökülmesinden kaynaklanmadığını, geri dönüşüm işlemlerinin de ciddi bir kirlilik kaynağı olabildiğini gösteriyor.

Plastik atıkların ayrıştırılması, yıkanması ve parçalanması sırasında açığa çıkan küçük parçalar, yeterli önlem alınmadığında çevredeki su yollarına karışıyor.

Çukurova Üniversitesi’nden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu, gelişmiş ülkelerin kendi atıklarının çevresel ve sağlıkla ilgili sonuçlarını daha az gelişmiş ülkelere yüklemesini bir tür sömürgecilik olarak değerlendiriyor.

Gündoğdu, NYT’ye yaptığı açıklamada, “Bu geri dönüşüm değil. Bu, kirliliğin başka bir ülkeye aktarılması” sözleriyle yaşananlara tepki gösterdi.

Araştırmayı hazırlayan gazeteciler de Adana’nın ana drenaj kanalında denize doğru sürüklenen çok sayıda renkli plastik parçacığı gözlemledi. Bazı noktalarda, özellikle köprülerin altında biriken parçalar su yüzeyinde küçük plastik adacıkları oluşturuyor.

Adana’daki bu kanal, Akdeniz’e ulaşmadan önce Seyhan Nehri’ne bağlanıyor. Böylece geri dönüşüm tesislerinin çevresinde başlayan kirlilik, su yollarını izleyerek deniz ekosistemine kadar taşınıyor.

Çiftçinin pompası tıkanıyor, balıkçı balığın içinde plastik buluyor

Plastik atıkların yarattığı sorun yalnızca çevreyle sınırlı kalmıyor. Tarımla ve balıkçılıkla geçinen bölge halkı da kirliliğin sonuçlarıyla doğrudan karşılaşıyor.

Adana’nın Karaçerçili köyünde çiftçilik yapan 40 yaşındaki Cumali Uçaroğlu, sulama sistemine dolan plastik parçalarının pompasını sürekli tıkadığını anlattı.

Uçaroğlu, pompadan çıkardığı plastikleri göstererek, “Motor parçalanmış plastikle dolu. Bunların hepsi plastik geri dönüşüm fabrikalarından geliyor” dedi.

Denize yakın Baharlı köyünde balıkçılık yapan Tufan Tuna ise kirliliğin deniz canlılarına kadar ulaştığını belirtti.

Tuna, karşılaştıkları durumu “Balıkların içinde plastik buluyoruz” sözleriyle özetledi.

Bölgedeki tanıklıklar, plastik atıkların yalnızca doğada birikmediğini, tarımsal üretimi ve balıkçılığı da olumsuz etkilediğini ortaya koyuyor.

Adana’dan Antalya sahillerine uzanan kirlilik

Avrupa’dan getirilen plastiklerin çevreye yayılması Adana ile sınırlı değil. Araştırmada, benzer plastik parçalarının son iki yaz boyunca Antalya kıyılarında da görüldüğü belirtildi.

Akdeniz Üniversitesi’nden deniz bilimci Olğaç Güven, 2022 yılında Adana’nın güneyindeki sahillere vuran plastik parçalarının izini sürerek bunların kaynağını bölgedeki su kanallarına kadar takip ettiğini söyledi.

Güven, elde ettiği bulguları Çevre Bakanlığı’na ilettiğini belirtti.

Denizde bulunan plastik parçalarının mekanik yöntemlerle kesilmiş olması, bunların geri dönüşüm tesislerinden kaynaklanmış olabileceğine işaret ediyor. Bununla birlikte araştırmacılar, plastiklerin denizde uzun mesafeler katetmesinin ardından kesin kaynak tespitinin zorlaştığına dikkat çekiyor.

Antalya kıyılarında son iki yaz boyunca benzer parçaların görülmesi, kirliliğin Türkiye’nin önemli turizm bölgelerini de tehdit ettiğini gösteriyor.

Güven, deniz kirliliğinin turizm açısından yaratabileceği sonuçları şu sözlerle anlattı:

“Burada sattığımız şey güneş ve deniz. Kirlenmiş bir deniziniz varsa satacak hiçbir şeyiniz kalmaz.”

Antalya sahillerindeki plastik kirliliği daha önce Alman kamu yayıncısı ZDF tarafından da gündeme getirilmişti.

ZDF’nin 28 Ekim 2026’da yayımladığı araştırmada konuşan Çıralı Muhtarı Salih Sarıca, kıyılara vuran plastik parçaları nedeniyle turistlerden şikayet aldıklarını belirtti.

Sarıca, bazı ziyaretçilerin sahillerdeki kirlilik nedeniyle gelecek yıl yeniden gelmek istemediklerini söylediklerini aktardı.

“Sıfır Atık” tanıtılırken plastik ithalatı sürüyor

Türkiye’nin COP31 kapsamında uluslararası kamuoyuna sunduğu başlıca çevre projelerinden biri, Emine Erdoğan’ın öncülüğünde yürütülen “Sıfır Atık” programı oldu.

Konferans katılımcılarının ziyaret etmesi amacıyla Antalya’da bir Sıfır Atık Müzesi de hazırlandı.

Ancak NYT araştırması, Türkiye’nin atık miktarını azaltmayı ve geri dönüşümü yaygınlaştırmayı hedefleyen bu politikası ile Avrupa’dan büyük miktarlarda plastik atık ithal edilmesi arasındaki çelişkiyi gündeme getirdi.

Bir yandan çevreyi korumaya yönelik projeler uluslararası toplantılarda tanıtılırken, diğer yandan ithal plastiklerin işlenmesi sırasında ortaya çıkan kirliliğin tarım alanlarına, su kaynaklarına ve denizlere ulaşması eleştiri konusu oldu.

Bakan Kurum: “Biz çöp ithal etmiyoruz”

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, NYT’nin Avrupa kaynaklı plastik atıklara ilişkin sorularını yanıtlarken, çevreye bırakılan söz konusu atıkların yasa dışı yollarla ithal edildiğini savundu.

Sorumlu şirketlere para cezası uygulandığını veya faaliyetlerinin durdurulduğunu belirten Kurum, bu şirketlerin isimlerini açıklamadı.

“Biz çöp ithal etmiyoruz” diyen Kurum, geri dönüştürülebilir malzemeler ile çöpün birbirinden ayrılması gerektiğini ifade etti.

Bununla birlikte Kurum, ekim ayında gazetecilere yaptığı başka bir açıklamada, Türkiye’deki plastik üreticilerinin hammadde ihtiyacını karşılamak için geri dönüşüm sektörünün ithal atıklara ihtiyaç duyduğunu belirtmişti.

Bakan, Türkiye’de toplanan atıkların geri dönüşüm oranı yükseldikçe yurt dışından yapılan ithalatın azalacağını savunmuştu.

Bakanlığın eylül ayında Adana’daki 170 tesiste gerçekleştirdiği denetimlerde ise çevre mevzuatına aykırı faaliyetler tespit edildi. Denetimler sonucunda 12 tesisin faaliyetleri durduruldu.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı da ekim ayında yaptığı açıklamada, tehlikeli ve geri dönüştürülemeyen atıkların ithalatının yasak olduğunu bildirdi.

Açıklamada, yalnızca belirli koşulları karşılayan geri dönüştürülebilir malzemelerin ülkeye getirilmesine izin verildiği belirtildi.

Avrupa Birliği atık ihracatı eleştirisini reddediyor

Türkiye’deki plastik kirliliğine ilişkin tartışmalar, atıkları ihraç eden Avrupa ülkelerinin sorumluluğunu da gündeme getirdi.

Avrupa Komisyonu, AB ülkelerinin kendi atık sorunlarını başka ülkelere taşıdığı yönündeki eleştirileri reddetti.

Komisyon sözcüsü, NYT’ye yaptığı açıklamada, atık ihracatının sıkı kurallara bağlı olduğunu ve gönderilen malzemelerin alıcı ülkelerde çevreye uygun biçimde işlenip işlenmediğinin takip edildiğini savundu.

Ancak AB’nin resmi verileri, Türkiye’nin Avrupa plastik atıkları açısından ne kadar önemli bir varış noktası haline geldiğini ortaya koyuyor.

Avrupa Komisyonu’nun eylül ayında yayımladığı verilere göre, AB ülkeleri 2025 yılında Birlik dışına yaklaşık 1,4 milyon ton plastik atık gönderdi.

Bu miktarın 510 bin tonu Türkiye’ye ihraç edildi.

Söz konusu rakam yalnızca AB ülkelerinden yapılan ihracatı kapsıyor. Britanya’nın da dahil edilmesiyle Türkiye’ye gönderilen toplam plastik atık miktarı 700 bin tonu aşıyor.

Avrupa Komisyonu, Türkiye’nin plastik atık yönetimi konusunda mevzuatını güçlendirdiğini, denetimleri artırdığını ve daha ağır yaptırımlar uygulamaya başladığını kabul ediyor.

Bununla birlikte Komisyon, ithal edilen atıkların nasıl işlendiği, denetimlerin ne ölçüde uygulandığı ve çevresel zararların nasıl önlendiği konusunda daha fazla bilgiye ihtiyaç bulunduğunu da belirtiyor.

AB’nin yeni plastik atık yasağı Türkiye’yi kapsamıyor

Avrupa Birliği’nin 2024 yılında kabul ettiği yeni Atık Sevkiyatı Tüzüğü kapsamında, 21 Kasım 2026’dan itibaren Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatı yasaklanacak.

Ancak Türkiye, OECD üyesi olması nedeniyle bu genel yasağın dışında kalıyor.

Dolayısıyla Avrupa’dan Türkiye’ye plastik atık gönderilmesi yeni düzenlemeyle bütünüyle sona ermeyecek.

Buna karşılık AB, OECD üyesi ülkelere yapılan plastik atık ihracatını daha sıkı biçimde izlemeyi sürdürecek.

Avrupa Komisyonu, ithal edilen plastiklerin çevreye zarar vermeden işlendiğine ilişkin yeterli güvence bulunmaması durumunda sevkiyatlara müdahale edebilecek.

Yeni düzenleme kapsamında, 21 Mayıs 2027’den itibaren AB dışındaki atık işleme tesislerinin çevresel koşullara uygunluğunun bağımsız denetimlerle belgelenmesi de gerekecek.

Türkiye’nin Avrupa’dan büyük miktarda plastik atık ithal etmeyi sürdürmesi, bu denetimlerin ve çevresel önlemlerin uygulanmasını daha da önemli hale getiriyor.

“Avrupa’nın çöplerinin adresi neden Adana?”

Adana’nın geri dönüşüm tesislerinin yoğunlaştığı bölgelerinden biri olan Onur Mahallesi’nde yaşayanlar, yıllardır çevreye yayılan plastik atıklardan şikayet ediyor.

Mahallenin yerel yöneticisi Burhan Kurt, NYT’ye yaptığı açıklamada çevredeki kirliliğin boyutlarına dikkat çekti.

Kurt, “Bu mahalle çöple kaplı. Avrupa’nın çöplerinin adresi neden Adana?” diye sordu.

Türkiye’nin Antalya’da dünya liderlerini ağırlayarak iklim kriziyle mücadeledeki hedeflerini anlattığı günlerde gündeme gelen araştırma, yalnızca Türkiye’deki geri dönüşüm sektörünü değil, Avrupa’nın atık politikasını da tartışmaya açtı.

Adana’da geri dönüşüm tesislerinden su kanallarına, oradan Seyhan Nehri ve Akdeniz’e taşınan plastikler, gelişmiş ülkelerin çevre sorunlarının sınırların ötesine aktarılmasının somut örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Araştırmanın ortaya koyduğu temel sorun ise değişmiyor: Avrupa’da geri dönüşüm amacıyla toplanan atıkların bir bölümü, Türkiye’de yeni bir çevre kirliliği kaynağına dönüşüyor.

(bianet)

Foto: YZ